Στην εποχή των social media, οι γονείς εκτίθενται καθημερινά σε ένα καταιγισμό περιεχομένου γύρω από την ψυχική υγεία των παιδιών και τις ‘σωστές’ επιλογές στην ανατροφή τους. Η ανησυχία για τα παιδιά είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο και φυσιολογικό για έναν γονέα.
Σήμερα έχουμε περισσότερη πρόσβαση από ποτέ σε πληροφορίες για το μεγάλωμα των παιδιών. Αυτό είναι ιδιαίτερα θετικό, καθώς αν τις αξιοποιήσουμε ουσιαστικά μπορούν να μας βοηθήσουν να διαμορφώσουμε μια στάση γονεϊκότητας που ανταποκρίνεται στις αξίες μας.
Ωστόσο, η ανάγκη να καθησυχάσουμε τις αγωνίες μας ως γονείς μπορεί να μας οδηγήσει σε υπερέκθεση πληροφοριών, συγκρίσεις με άλλες οικογένειες, στερεότυπα και υπεραπλουστεύσεις, και τελικά σε μία αίσθηση ότι κάθε τι πρέπει να γίνεται με manual και τον ‘σωστό’ τρόπο. Κάτι που απέχει αρκετά από την πραγματικότητα της γονεϊκότητας αλλά και την αυθεντικότητα των σχέσεων.
Pop psychology και social media: όταν οι ψυχολογικοί όροι γίνονται ετικέτες
Ο όρος “ποπ ψυχολογία” (pop psychology) δημιουργήθηκε για να περιγράψει την απλοποιημένη ή γενικευμένη παρουσίαση ψυχολογικών εννοιών ή και διαγνώσεων, κυρίως σε μέσα όπως τα social media. Όροι όπως ‘τοξικότητα’, ‘ναρκισσισμός’, ‘gaslighting’, κλπ., συχνά χρησιμοποιούνται χωρίς το κατάλληλο επιστημονικό ή βιωματικό πλαίσιο. Αν και μπορεί να είναι χρήσιμοι για να ξεκινήσει μία συζήτηση γύρω από δύσκολες εμπειρίες, συχνά μπορεί να οδηγήσουν σε τυποποίηση των άλλων ή του εαυτού μας. Κι ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν συμβάλλει στο να απενοχοποιηθεί ο λόγος για την ψυχική υγεία και να μειωθεί το στίγμα συνολικά, είναι πιθανό να καταλήξουμε σε μια άλλη μορφή στιγματισμού.
Τελικά πόσο μας βοηθάει;
Πόσο βοηθητικό μπορεί να είναι να πούμε “αυτός είναι ναρκισσιστής” ή “αυτή είναι πολύ τοξικός άνθρωπος”; Ίσως για λίγο να νιώσουμε πιο ασφαλείς ή να πιστέψουμε ότι έχουμε μια γρήγορη εξήγηση για ό,τι συνέβη. Όμως όταν οι σχέσεις γίνονται απλώς ετικέτες, χάνεται η ευκαιρία να δούμε πιο βαθιά τι μας συνέβη, πώς σχετιστήκαμε και τι χρειαζόμαστε διαφορετικά.
Πέρα από τις ετικέτες: κατανόηση των σχέσεων και των εμπειριών
Οι δυσκολίες μπορούν να ειδωθούν και ως ευκαιρίες για να εξερευνήσουμε τον τρόπο που σχετιζόμαστε, τις ανάγκες μας και τις επιλογές που έχουμε, και που τελικά ταιριάζουν περισσότερο σε εμάς και στις σχέσεις μας. Αυτό δεν σημαίνει να αγνοούμε τα ανθυγιεινά μοτίβα, αλλά να τα κατανοούμε με περισσότερη ακρίβεια και ενσυναίσθηση.
Πώς να φιλτράρουμε τις συμβουλές στα social media για την ψυχική υγεία των παιδιών;
3 ερωτήσεις που αξίζει να κάνουμε πριν πιστέψουμε μια συμβουλή στα social media
Αφορά πραγματικά το δικό μου παιδί ή πρόκειται για μια γενική συμβουλή;
Κάθε παιδί έχει διαφορετική προσωπικότητα, ανάγκες και ρυθμό ανάπτυξης.Ποια είναι η πηγή της πληροφορίας;
Προέρχεται από κάποιον ειδικό, από προσωπική εμπειρία ή απλώς από ένα viral περιεχόμενο;Πώς με κάνει να νιώθω αυτή η πληροφορία;
Αν μια συμβουλή δημιουργεί περισσότερο άγχος, ενοχή ή σύγκριση, ίσως αξίζει να κάνουμε ένα βήμα πίσω πριν την υιοθετήσουμε.
(Μερικές φορές η πιο χρήσιμη πληροφορία δεν είναι αυτή που μας δίνει μια γρήγορη απάντηση, αλλά αυτή που μας βοηθά να σκεφτούμε λίγο πιο ήρεμα.)
Υπερπληροφόρηση και άγχος
Η υπερπληροφόρηση γύρω από την ψυχική υγεία των παιδιών μπορεί να αυξήσει το άγχος μας αντί να μας βοηθήσει, και σταδιακά να μας απομακρύνει ακόμη και από τη δική μας διαίσθηση ως γονείς. Ένα βίντεο 15 δευτερολέπτων, ένα post, ή ακόμη κι ένα άρθρο, δεν μπορούν να εξηγήσουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των σχέσεων.
Μπορεί η παρερμηνεία εννοιών και οι γενικεύσεις όρων να είναι πλέον αναπόφευκτες, παρ’ όλα αυτά μπορούμε να κάνουμε ένα πιο συνειδητό φιλτράρισμα στο περιεχόμενο που καταναλώνουμε και στον χρόνο που του αφιερώνουμε.
Ίσως τελικά το πιο χρήσιμο φίλτρο να είναι να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί, κάθε οικογένεια και κάθε σχέση είναι μοναδική, και δεν χωρά πάντα σε σύντομες συμβουλές ή γενικούς κανόνες. Σε μια εποχή όπου οι γονείς εκτίθενται καθημερινά σε μεγάλο όγκο συμβουλών για την ανατροφή των παιδιών, το να μπορούμε να ξεχωρίζουμε τι είναι πραγματικά χρήσιμο γίνεται μια σημαντική δεξιότητα.
Συχνές ερωτήσεις για τις συμβουλές ανατροφής στα social media:
Μπορούν τα social media να επηρεάσουν το άγχος των γονιών;
Ναι. Oρισμένες μελέτες έχουν βρει ότι η συνεχής έκθεση σε συμβουλές, συγκρίσεις και ‘ιδανικά πρότυπα’ γονεϊκότητας, μπορεί να συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα στρες, κυρίως λόγω κοινωνικών συγκρίσεων και έντονων συναισθηματικών αντιδράσεων.
Πώς μπορούμε να φιλτράρουμε τις πληροφορίες για την ανατροφή των παιδιών;
Είναι χρήσιμο να εξετάζουμε την πηγή της πληροφορίας, το πλαίσιο στο οποίο δίνεται και κατά πόσο ταιριάζει πραγματικά στη δική μας οικογένεια. Η στοχευμένη και με μέτρο χρήση, καθώς και η επικοινωνία με αξιόπιστες πηγές ή ειδικούς, μπορεί να μειώσει τις αρνητικές επιπτώσεις και να προάγει την ψυχική ευημερία.
Γιατί οι γενικές συμβουλές δεν λειτουργούν πάντα;
Κάθε παιδί και κάθε οικογένεια είναι διαφορετικά. Οι γενικές συμβουλές μπορεί να είναι ένα αρχικό σημείο σκέψης, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την κατανόηση της μοναδικής σχέσης γονέα και παιδιού.
Πηγές:
Social media, parenting, and well-being (link)
Influence of Social Media Uses and Gratifications on Family Health among U.S. Parents: A Cross-Sectional Study (link)
The Research Is In: Facebook Mom Groups Really Do Stress Women Out (link)
Parenting advice on social media is often poor quality (link)