Η αυτογνωσία σχετίζεται με το να εξερευνούμε και να αναγνωρίζουμε τι μας κινητοποιεί, ποια πορεία χρειάζεται να διανύσουμε και ποιες πλευρές μας αξίζει να καλλιεργήσουμε περαιτέρω. Όσο κατανοούμε τις δυνατότητες μας, τις αξίες μας, τις ανάγκες μας, τόσο πιο συνειδητά μπορούμε να κάνουμε τις κατάλληλες επιλογές για εμάς, δίνοντας χώρο στις σκέψεις και τα συναισθήματα μας.
Επαγγελματικός προσανατολισμός
Ακόμη και στον τομέα του επαγγελματικού προσανατολισμού, η κατανόηση του εαυτού παίζει σημαντικό ρόλο. Όταν κάποιος ανακαλύπτει τα ενδιαφέροντα του, τις αξίες που τον εμπνέουν και τα δυνατά του σημεία, μπορεί να δει πιο καθαρά την κατεύθυνση που του ταιριάζει. Έτσι, ο σχεδιασμός των ονείρων δεν στηρίζεται μόνο σε εξωτερικές προσδοκίες ή τυχαίες επιλογές, αλλά σε μια βαθύτερη επίγνωση σχηματίζοντας αρχικά μία εσωτερική πυξίδα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα καθορισμό στόχων και πιο στοχευμένα βήματα, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στις αποφάσεις για μελλοντικές προοπτικές.
Επικοινωνία και σύνδεση
Η γνώση του εαυτού μας αποτελεί επίσης θεμέλιο για την κατανόηση των άλλων. Όσο περισσότερη επαφή μπορούμε να έχουμε με τις ανάγκες μας, τα συναισθήματα, τις αξίες μας, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να εκφραζόμαστε με σαφήνεια και να συνδεόμαστε με τους γύρω μας.
Μας δίνεται έτσι η δυνατότητα να αναγνωρίζουμε καλύτερα τις ανάγκες και τα όρια των γύρω μας, αντίστοιχα να επικοινωνούμε τα δικά μας με σεβασμό και να καλλιεργούμε σχέσεις που βασίζονται στην αμοιβαιότητα και την εμπιστοσύνη.
Αυτοεκτίμηση
Διανύοντας αυτή τη διαδρομή αποκτούμε και περισσότερη αυτοεκτίμηση, μαθαίνοντας να εκτιμούμε, να φροντίζουμε και να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας. Η αίσθηση ότι εκτιμάει κανείς τον εαυτό του, με όποια στοιχεία ή πλευρές έχει, δημιουργεί τις προϋποθέσεις να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις που συναντά στη ζωή του με μεγαλύτερη αντοχή, ψυχραιμία και δημιουργικότητα.
Αποκτώντας έτσι μεγαλύτερη εμπιστοσύνη προς τον εαυτό μας, μειώνεται και η ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση, κάτι που οι νέοι βιώνουν ακόμη πιο έντονα.
Έφηβοι και νέοι
Κάποιες φορές οι νέοι ακούγοντας λέξεις όπως αυτογνωσία και ενδυνάμωση, μπορεί να τους φανούν αφηρημένες ή βαριές. Ίσως επειδή μοιάζουν με έννοιες που “πρέπει” να έχουν, που συνδέονται με την τελειότητα, τη σταθερότητα ή το να έχουν όλες τις απαντήσεις. Είτε και με μία προσδοκία να “γίνουν δυνατοί” με κάποιο τρόπο που αγνοεί τις δυσκολίες τους.
Κι όμως, η αυτογνωσία δεν είναι μια στατική κατάσταση, αλλά μια διαδικασία ανακάλυψης. Να μπορείς να παρατηρείς πώς νιώθεις, τι σε επηρεάζει, τι σε κινητοποιεί ή τι μπορεί να σε κρατάει πίσω. Με αυτό τον τρόπο χτίζεται και η ενδυνάμωση, το να νιώθεις ότι έχεις επιλογές και ότι μπορείς να επηρεάσεις τη ζωή σου, έστω και λίγο τη φορά.
Όσο ένας νέος άνθρωπος αρχίζει να καταλαβαίνει τον εαυτό του για να αναγνωρίζει τι του ταιριάζει και τι όχι, μπορεί να αρχίσει να στέκεται πιο σταθερά μέσα στον κόσμο. Η αυτογνωσία βοηθά στο να βάζει όρια, να κάνει επιλογές με νόημα και να μην εγκλωβίζεται σε ρόλους ή προσδοκίες που δεν τον εκφράζουν. Η ενδυνάμωση έρχεται όταν νιώσει κανείς ότι ακόμα και μέσα στην αβεβαιότητα, έχει φωνή, έχει χώρο και βρίσκει τρόπους να προχωρήσει, έχοντας δομήσει ένα εσωτερικό σημείο αναφοράς που τον συνοδεύει κάθε φορά που χρειάζεται να ξαναβρεί το βήμα του.
Η διαδικασία
Η πρώτη μας συνάντηση είναι αφιερωμένη στη γνωριμία. Μιλάμε για την καθημερινότητα, για όσα ήδη πάνε καλά, για όσα είναι σημαντικά και για όσα θα ήθελε κανείς να αλλάξουν ή να γίνουν πιο λειτουργικά.
Στις επόμενες συναντήσεις συνδυάζουμε ψυχοεκπαίδευση (πώς λειτουργεί το μυαλό, οι σκέψεις και τα συναισθήματα μας) με παραδείγματα από την καθημερινότητα και αναγνωρίζουμε ποια σημεία μπορούν να ενισχυθούν ενώ παράλληλα αναγνωρίζουμε τα εφόδια που ήδη κατέχει κανείς.
Στη συνέχεια, εστιάζουμε σε πλευρές που έχουν αναδυθεί και αξίζει να επαναπροσδιοριστούν ή να αποσαφηνιστούν, ώστε να διαμορφωθεί σταδιακά ένα πιο ουσιαστικό και ενδυναμωτικό προσωπικό αφήγημα. Παράλληλα θέτει κανείς μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους, που λειτουργούν σαν βήματα προς την κατεύθυνση που θέλει να κινηθεί.
Όταν αυτή η πρώτη βάση έχει εδραιωθεί και ήδη έχουν γίνει ορατές κάποιες αλλαγές, ανοίγουμε τον ορίζοντα σε μεγαλύτερα όνειρα και μελλοντικούς στόχους.
Συνήθως μέσα σε 10-15 συναντήσεις ολοκληρώνεται αυτός ο κύκλος, ανάλογα με τον ρυθμό και τις ανάγκες κάθε ατόμου. Από εκεί και πέρα, μπορεί είτε να ολοκληρωθεί η διαδικασία είτε να συνεχίσει κανείς με τρόπο που ταιριάζει στη δική του πορεία, μέχρι να νιώσει πιο σίγουρος ότι εδραιώνεται μέσα του όσα έχει κατακτήσει.
Παραδείγματα περιπτώσεων
(15 χρονών)
Η “Μαρία” νιώθει συχνά ανασφάλεια στις διαπροσωπικές σχέσεις της. Πολλές φορές νιώθει ότι “δεν είναι αρκετά καλή” και συχνά συγκρίνει τον εαυτό της με άλλες κοπέλες.
Διερευνώντας και αμφισβητώντας κάποιες πεποιθήσεις σε συνδυασμό με την αναγνώριση των δυνάμεων της και των αναγκών της, αρχίζει να νιώθει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό της με αποτέλεσμα να μειώνεται η σύγκριση με τους άλλους. Αναγνωρίζοντας αυτά που ουσιαστικά την ενδιαφέρουν και εστιάζοντας την προσοχή της σε αυτά, απελευθερώνεται από όσα δεν την αφορούν στην πραγματικότητα.
Σιγά σιγά ενισχύθηκε η αυτοπεποίθηση της και μία πιο δυναμική πλευρά της, που τη βοηθάει να αναγνωρίζει πιο εύκολα πως νιώθει σε μία κατάσταση, να εκφράζεται και να επενδύει σε σχέσεις που θεωρεί πιο κατάλληλες για την ίδια.
(17 χρονών)
Ο ‘’Γιώργος’’, 17 ετών, ένιωθε ότι δεν τον απασχολεί κάτι το ιδιαίτερο και πως όλα είναι καλά. Παρ’ όλα αυτά επέλεξε να συνεχίσει τις συναντήσεις μας. Του αρέσει το μπάσκετ και να βλέπει τους φίλους του αλλά τελευταία δεν έχει και πολύ διάθεση.
Στην πορεία ανακάλυψε μία πλευρά του η οποία τον βοηθάει να νιώθει πιο ενεργός και να φροντίζει καλύτερα τον εαυτό του. Αναγνώρισε επίσης ένα άγχος που είχε σχετικά με τις πανελλήνιες, κάτι που έγινε αφορμή να το εξερευνήσουμε και σε συνδυασμό με τα δυνατά του σημεία, να βρει νέους τρόπους να το διαχειριστεί και να δημιουργήσει απλά βήματα στην καθημερινότητα του, που τον βοηθούν να οργανώνει καλύτερα το χρόνο του, συνδυάζοντας δραστηριότητες που του δίνουν ενέργεια.
Βλέποντας ότι κάποια βήματα που επέλεξε να κάνει λειτουργούν θετικά για τον ίδιο, συνεχίζει να θέτει μικρούς στόχους και να είναι πιο συνειδητοποιημένος όσον αφορά τις ανάγκες του. Κοιτώντας πέρα από τις εξετάσεις και σχετίζοντας τες με τις δικές του αξίες και όνειρα, σχεδίασε επίσης τα πρώτα του βήματα για ένα μεγαλύτερο όνειρο.
(25 χρονών)
“Είχα σχεδόν τελειώσει μία σχολή, τελικά ξεκίνησα άλλη, και κάπως ήταν σα να τρέχω συνέχεια χωρίς να ξέρω προς τα πού, ενώ παράλληλα δουλεύω σε διάφορες δουλειές που δεν με εκφράζουν πραγματικά. Μέσα από τις συναντήσεις μας μπόρεσα να εστιάσω σε έναν τομέα που με ενδιαφέρει περισσότερο. Αυτό με απελευθέρωσε, γιατί νιώθω μεγαλύτερη σιγουριά για τα επόμενα βήματα μου και ότι μπορώ να αναλάβω τις ευθύνες των επιλογών μου, χωρίς να με φοβίζει τόσο το ενδεχόμενο να μην πάνε όλα όπως τα περιμένω.”