Η εφηβεία είναι μία περίοδος έντονων αλλαγών. Οι έφηβοι βρίσκονται μπροστά σε μια διαρκή διαπραγμάτευση: ποιος είμαι, πού ανήκω, τι θέλω; Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι παθολογικές, είναι αναπτυξιακές. Είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας του να μεγαλώνει κανείς.
Η εφηβεία δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να ‘λυθεί’.
Ούτε απλώς μία βιολογική φάση. Είναι μία εμπειρία που διαμορφώνεται από πολλά επίπεδα: την οικογένεια, τους φίλους, το σχολείο, τα social media, και τις προσδοκίες για το τι σημαίνει να είναι κανείς ‘φυσιολογικός’ έφηβος.
Ένας έφηβος που δυσκολεύεται δεν είναι ‘ανεπαρκής’. Είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να βρει νόημα, ταυτότητα και ανήκειν σε ένα σύνθετο περιβάλλον.
Η υποστήριξη σε αυτή την περίοδο μπορεί να ευνοήσει τους εφήβους. Να αποκτήσουν περισσότερη σαφήνεια, ενδυναμώνοντας τα θετικά χαρακτηριστικά που έχουν, ανακαλύπτοντας τις δυνάμεις τους, εξερευνώντας τα ενδιαφέροντα τους και τα όσα είναι σημαντικά για τη ζωή τους έτσι ώστε να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις με βάση το ποιοι είναι, να ικανοποιούν τις εσωτερικές τους ανάγκες, να αναπτύσσουν κίνητρα και στόχους.
Ποια είναι τα συνηθισμένα προβλήματα στην εφηβεία;
Συχνά οι γονείς αναζητούν απαντήσεις σε ερωτήματα όπως:
Γιατί το παιδί μου αποσύρεται; Πώς να του μιλήσω; Γιατί δεν έχει κίνητρο; Γιατί αγχώνεται τόσο;
Πολλές από αυτές τις δυσκολίες εντάσσονται σε αναπτυξιακά αναμενόμενα μοτίβα της εφηβείας καθώς επίσης και στους σημερινούς έντονους ρυθμούς ζωής.
Τα πιο συχνά θέματα που αναφέρουν οι έφηβοι και οι οικογένειες τους είναι:
- Σχολικό άγχος και πίεση επίδοσης
- Δυσκολίες στις σχέσεις με συνομηλίκους ή κοινωνική απομόνωση
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αρνητική αυτοεικόνα
- Έλλειψη κινήτρου και η αίσθηση ‘δεν ξέρω τι θέλω’
- Εντάσεις στην οικογένεια και δυσκολία επικοινωνίας
- Υπερβολική χρήση οθονών και δυσκολία ρύθμισης
- Άγχος για το μέλλον και την επαγγελματική κατεύθυνση
Όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάτι ‘πάει λάθος’.
Σημαίνουν ότι ο έφηβος βρίσκεται σε μια φάση μετάβασης και όπως σε κάθε μετάβαση, άλλοτε προχωρά με σιγουριά και άλλοτε με αμφιβολία. Σε αυτή τη φάση, ο ρόλος της οικογένειας δεν είναι να διορθώσει τον έφηβο, αλλά να τον συνοδεύσει.
Πώς η οικογένεια μπορεί να υποστηρίξει τους εφήβους
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους γονείς, είναι να βρουν τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην παρουσία και την υπερ-εμπλοκή, η οποία πολλές φορές καταλήγει σε αίσθηση ελέγχου, κάτι που τελικά περισσότερο μπλοκάρει την επικοινωνία και τους εφήβους παρά φέρνει θετικά αποτελέσματα στη σχέση.
Οι έφηβοι έχουν ανάγκη από σύνδεση, αλλά και από χώρο.
Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει:
- Να ακούτε, χωρίς να προσπαθείτε αμέσως να λύσετε το πρόβλημα.
- Να αποφεύγετε συγκρίσεις με άλλους ή τον εαυτό σας στην εφηβεία.
- Να επιτρέπετε χώρο για αυτονομία (η ανάγκη του εφήβου για απόσταση δεν είναι απόρριψη).
- Να παραμένετε διαθέσιμοι, χωρίς να πιέζετε για επικοινωνία.
O τρόπος που μιλάμε για έναν έφηβο, γίνεται συχνά και ο τρόπος που μιλάει ο ίδιος στον εαυτό του. Φροντίστε να εκφράζετε και τα θετικά τους χαρακτηριστικά στους ίδιους ή σε άλλους.
Μικρά πρακτικά σημεία
Μερικές φορές δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές, αλλά μικρές μετατοπίσεις:
- Αντί για συμβουλή, μείνετε λίγο περισσότερο στην ακρόαση ώστε όντως να κατανοήσετε λίγο περισσότερο τη δική τους πλευρά.
- Δοκιμάστε ερωτήσεις που προσανατολίζονται στο να τους κατανοήσετε περισσότερο, παρά στην καθοδήγηση.
- Αναγνωρίστε τις προσπάθειες, όχι μόνο τα αποτελέσματα.
- Δημιουργήστε μικρές στιγμές σύνδεσης, χωρίς πίεση για συζήτηση σε κάτι συγκεκριμένο ή με αναφορές στις υποχρεώσεις.
Πότε μπορεί να χρειάζεται επαγγελματική υποστήριξη για έφηβο;
Η αναζήτηση υποστήριξης δεν είναι ένδειξη αποτυχίας ή αδυναμίας, ούτε για τον έφηβο, ούτε για την οικογένεια. Πολλές φορές είναι μία φυσική συνέχεια της φροντίδας. Όπως ένας έφηβος μπορεί να βοηθηθεί από έναν καθηγητή ή έναν προπονητή, έτσι μπορεί να ωφεληθεί και από έναν ουδέτερο, ασφαλή χώρο όπου μπορεί να μιλήσει χωρίς ρόλους, προσδοκίες ή φόβο κριτικής. Η στήριξη σε μία τέτοια περίοδο μπορεί επίσης να ξεκινήσει προληπτικά, ως ενδυνάμωση.
Η συμβουλευτική και το life coaching εστιάζουν κυρίως στο παρόν, την ενίσχυση δεξιοτήτων, την αυτογνωσία, τη διερεύνηση εσωτερικών κινήτρων και τη διαμόρφωση στόχων. Όταν υπάρχουν πιο σύνθετες ή κλινικές δυσκολίες, η συνεργασία με ψυχολόγο ή ψυχίατρο είναι η κατάλληλη κατεύθυνση.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η διαδικασία της συμβουλευτικής & του life coaching για εφήβους:
Μέσα από τις συναντήσεις, οι έφηβοι μπορούν σταδιακά:
- να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους
- να εκφράσουν πιο ελεύθερα σκέψεις, συναισθήματα, ανησυχίες
- να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση τους
- να αναπτύξουν δεξιότητες διαχείρισης δυσκολιών
- να νιώσουν πιο ήρεμοι και πιο σίγουροι μέσα τους
Ο σκοπός δεν είναι να ‘φτιάξουμε΄τους εφήβους. Είναι να μπορέσουν να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να αποκτήσουν τα εσωτερικά εφόδια για να εμπιστεύονται και να δημιουργούν τη δική τους πορεία. Με αυτοπεποίθηση, αυτογνωσία και αίσθηση κατεύθυνσης.